Kalenggahaning Agem

Karya . Dikliping tanggal 29 Oktober 2018 dalam kategori Budaya Jawa, Kedaulatan Rakyat

WUS asring kepireng tembung agem. Ora winates ing pasrawungan, ana ing serat kapujanggan, tembung ‘agem’ murwat kanggo momot wasita adi, wulang lan kawruh kang genep, jangkep, lan lebet. Umpamane tembung, ‘agama ageming aji’ (Mangkunagara IV, 1811- 1881, Serat Wedatama, Pupuh Pangkur, Pada 1) . Dene werdining ‘ageming’ ing ukara iku ngemu surasa kang jembar lan adoh tebane. Agem, rasukan, agama kang karasuk dening Sang Aji (Ratu). Para kadang kasepuhan uga ana kang ngonceki tembung ‘agama ageming aji’ iku kanthi pangrenggane kawruh suluk tasawuf Jawa, amarga sambung ukara sadurunge, ‘kang tumrap neng tanah Jawa’.

Agem, tembung wantah kang bisa teges rasukan utawa ageman, klambi sandhangan. Kang dikarepake ing pratelan iki dudu winates ‘agem’ kang awujud sandhangane awak. Nanging ‘agem’ kang tumrap kawruh panggrenggane wong Jawa, agem kagem sandhangane rasa batin maknaning gesang sejati, urip kang ngetut lan matut jantraning laku adi, mesu budi ing budi luhur.

Werdining Jumeneng

Kayata, ana tetembungan ‘sapa kang jumeneng bakal kalenggahan’. Pindha jumenenge keris ligan kang kalenggahan dening warangka. Warangka manjing curiga. Kang kaprah kapireng, ‘curiga manjing warangka’. Kuwalik. Sebab, kuwasaning warangka minangka wengku kang amengku jejeging wilahan, jejering badan ligan, anteping pangaribawaning pusaka duwung, karengga dening warangka. Nyata, warangka iku pamengkuning keris. Menawa padha kawawas warangka iku yoni pindhane, lan wilah keris iku lingga, mula bisa ingaran warangka iku wadon lan ligan iku lanang. Ligan kang sinarung ing warangka, bisa duwe teges, pamanjinge jiwa putra marang lambang garbaning ibu.

Tentang KlipingSastra.Com_Kawruh Jawa bab adeging kuwasa iku dudu ngambar seka adeging kalenggahan. Jalaran, sanajan wis jumeneng yen durung kalenggahan wateging ibu (empu/babon), babaring pangaribawa kuwasa ora bakal sampurna. Sipat ibu, welas asih tanwinates. Wateging ibu kang welas asih tanwinates kudu karasuk sapa wae kang wani jumeneng ngasta bawating kalenggahan, lekas sedyane gawe jejeging adil. Pungkasane, werdine kalenggahan iku kudu rinasuk dening wateging ibu, kebak ing rasa welas asih tanwinates, hambeg paramarta, ber budi bawa leksana. Adeging Ratu gung binathara iku, memper jumenenge pusaka ligan kang wus kalenggahan (karasuk) dening warangka adi.

Agem, kagem, kaagem, ngemu teges yen tembung agem iku uga paring wasita bab kang ora langsung ana gayute karo busana. Nanging tembung ‘kagem’ kang gayut surasane kalawan caos atur panemu kang kunjuk. Tegese, gawe gegambaran sesambungane ‘bendara’ lan ‘kawula’, panguwasa lan punggawa, panginggil lan pangandhap, juragan lan rewang. Atur panemu kang katampa dening pandhuwur, tegese ature kagem. Ngagem caos panemune liyan. Mula, tembung ‘agem’ iku uga gayut kalawan kawruh babagan adeging kuwasa. Sapa wae, apa wae, kang nembe kagem dening bendara, mesthi kathon nembe antuk kanugrahan. Tebane tembung ‘kagem’ nganti mangaribawani rasa menang, rasa unggul, rinasa kamulyan kanugrahan. Dene, sapa wae, apa wae kang wis ora kagem, kaya barang lawasan kang kasingkir.

Pusaka

Agem uga ana gayute kalawan pusaka-pusaka pratanda jejering satriya Jawa. Kepara uga babagan kang wigati tumrap Keprabon Dalem Ratu. Pusaka wujud klebet- bandera, cambuk-cemethi, tosan aji, bandhil-panah, bedhilmeriyem, gangsa, karata, pustaka, busana, cupu-guci-grobog, tanem tuwuh, lan bangsal-pedhapa, lumrahe banjur dipacaki jangkepe agem, yaiku kukila, kudha, kisma-wisma, lan garwa. Kabeh mau bisa jumeneng dadi agem dening kang kagungan. Nanging, agem kang kaagem iku ngemu surasa, kang kagungan wenang milih. Milih agem kang nembe rumasuk ing rasa jati. Agem iku akeh cacahe, genep lan jangkep, ning mesthi ora bisa sakal kaagem kabeh bebarengan. Tetep kudu anak kang pinilih jumbuh kalawan wengkuning sedya lan kahanan. Agem kang nembe kagem. ❑-e

Purwadmadi, sutresna budaya Jawa.


[1] Disalin saka karya Purwadmadi
[2] Tersiar ing layang-kabar “Kedaulatan Rakyat” edhisi Ngaad 28 Oktober 2018