Sindhen Sebdan

Karya . Dikliping tanggal 17 Desember 2018 dalam kategori Budaya Jawa, Cerkak, Kedaulatan Rakyat

WENGI sepi. Peteng. Lintang abyor. Kumedhap, gawe langit mompyor. Rembulan panglong. Durung handhadhari. Lintang Jaka Belek, abang semune, kuclem tanpa perbawa. Persis kaya kucleme Ki Lebdacarita, dhalang kondhang kang lagi nemu apes. Ngendi ana dhalang ditinggal bojo. Lumrahe, dhalang kang ninggal bojone, rabi maneh entuk sindhen. Apes, amarga Nyai Lebdacarita alias Sumini digondhol nom-noman mlarat, ora bagus, tur lola kabur kanginan uripe.

Mula Ki Lebdacarita, mung dheleg-dheleg ijen ing nglatar, njereng klasa mendhong, lungguh sinambi nglinting udut, kebal-kebul, klokap-klakep, theklak- thekluk, nunggu rembulan handhadhari. Nyawang lintang abyor, Ki Lebdacarita ngunandika sajroning batin.

“Wirang aku. Lanang kok ditinggal bojo. Nang ngendi dununge lanang. Lanang kang ora nyembadani. Ora perwira. Kamangka, kurange apa aku. Sandhang pengganggo takcukupi. Saben mulih payon ndhalang, dhuwite ya takkekke byuk. Kabeh. Lha kok malah lunga mlayu karo lanangan ora nggenah.” Clumorot ana lintang alihan. Katon kaya nggarit langit. Kahanan langit kaya weneh perlambang marang Ki Lebdacarita. Urip kaya langit wengi pindhane. Peteng, nanging malah gawe mompyoring lintang. Lintang alihan, katon cetha.

Clumorot banter tanpa swara. Lintang alihan ora tau ana andhege, tansah ilang musna tanpa tilas. Apa bakal semono uga Sumini, ilang tanpa lari?

“Nggih kudu dipadosi, Ki. Ampun dikendelke mawon,” ature Sumakadri, panjak kang wis mataun-taun nyuwita. “Kepara, lare niku kedah diajar. Sedumuk bathuk senyari bumi.”

Awan mau pancen Sumakadri sowan Ki Lendacarita ngaturake duwung pengageme Ki Lebda kang nembe diadeke pacak keris bendara neng Piyaman cedhak Wonosari, salin nganggo pendhok emas, deder gadhing, selut lan mendhak diparingi inten. Sawise nampa lan naliti duwung Kiai Rujakmantar, duwung pusaka tangguh Majapahit pamore beras wutah, Ki Lebdacarita nanduki ature Sumakadri.

“Kowe ora sah manas-manasi.”

“Manas-manasi pripun. Niki pun nggepok martabate dhalang, ngapyuk pasuryane lanang, ”

“Aja nuruti ati panas.”

“E lho, sampeyan niki pripun, Ki? Bojo digondhol wong kol etel mawon, kalem.”

“Lha wong wis padha senenge, mbok ya ben wae.”

“Woooo. Aladene le nyandhang keris moncer, duwe bojo siji we digondhol codhot.”

“Ben wae.”

“Dadi Sampeyan mboten nesu?”

“Ora.”

“Wooo Sampeyan mboten sah selak Ki. Manah Sampeyan umob, panas mompal-mompal. Kula niku ngertos, Sampeyan niku Baladewa, mboten sah memba-memba Ngamarta, Yudhistira ta ah?”

Sindhen SebdanKi Lebdacarita ngunus Kiai Rujakmantar. Sadurunge kaunus, keris kaungkulake ing mbunmbunane. Alon anggone ngunus duwung luk pitu tangguh Mpu Supakawitan. Sumakadri banjur mendel melu nyawang wiragane keris. Bareng keris kaunus manther liganne, katon tejane. Teja kang maya-maya pindha lintang Panjer Rina. “Waspadakna keris iki, Sumakadri. Delengen.”

“Pun kawit wau leh kula nyawang pripun kersane?”

“Keris Kiai Rujakmantar iki kang bakal mungkasi gawe!!!”

Sanajan wis gawe urub mubaling grama ing penggalihe Ki Lebdacarita, Sumakadri tetep wae kaget. Amarga ora ngira yen Ki Lebdacarita ngarah patine lanangan kang mondhong minggat Sumini, garwa kinasihe.

Wengi nalika sasadara durung handhadhari, Ki Lebdacarita ngenam pikire. Lungguh ing nglatar omah, dhewekan. Sanajan rewange wis nyawisake teko, cangkir isi teh panas kenthel, nanging durung kasruput kaunjuk. Apa maneh nyamikan puli lan tempe bacem, ora kasenggol. Rasa atine dilelimbang sinambi nyawang langit kang kebak cahyane lintang, pindha byuk sumebar. Lintang-lintang kang bisa dadi suluh langit kang peteng lan sunya sepen suwung.

Miturut dongengane Yu Senuk, rewange, trekahe Sumini pancen wis rada suwe anggone sambung karo Dartamencit, nom-noman lola, mlarat, lan ora pakra. Anggone lunga ninggal omah tengah wengi nalika Ki Lebdacarita payon mayang neng Kawiladegan, wetan Wonosari. Saploke dadi bojone Ki Lebdacarita, Sumini ora nate kepareng ngayahi nyindhen. Beda karo dhalang liyane, yen duwe bojo sindhen, mesthi bojone diajak melu payon. Kepara, disorohke yen ana dhalang liya payon. Ki Lebdacarita ngendheg Sumini anggone nyindhen, lan mung kudu mugen neng ngomah. Nalika para pradangga gladhen nabuh ing Pendhapa Lebdacaritan, Sumini ora dikeparengake lampah sindhen. Kapegat saka sakehing laku sindhen.

Wis limang taun anggone bebojoan, durung diparingi momongan. Saka bojo cacah telu sadurunge, Ki Lebdacarita wus pinaringan putra cacah nenem. Nalika ngrabi Sumini kabeh dipegat. Anak ragile, umure telung taun luwih tuwa tinimbang Sumini. Umure Ki Lebdacarita kaceke kliwat saka 50 taun tinimbang umure Sumini. Nanging anggone ngrabi Sumini wis diantepi, nganti bandhane wis kapantha-pantha banjur kaparingake marang kabeh randhane. Eloke, anggone minggat Sumini ora ngawa sandhang penganggo. Masmasan gelang kalung suweng isih ana ing lemari. Malah, mas-masan kang saben dinane dianggo, wis gumlethak ing sacelake cepuk. Uga keba isi dhuwit, ora digawa.

Saya wengi hawane saya adhem. Rembulan katon mbrebabak ing langit wetan. Handhadari. Cahyane adhem madhangi jagat. Langit melu katon sumelak, padhang. Lintang-lintang katon saya bruwet cahyani, langit sinapu cahyaning rembulan. Blarak wit krambil, obah kena angin katone nglimbang cahya menter maya-maya. Ki Lebdacarita nyawang langit maca perlambang pratandha sanepa kang wewiyak marang wadi lan werdining ngaurip.

Nalika nedheng nyecep angening pikir, Ki Lebdacarita kaget anjala kepati. Sumini lan Dartamencit wis ngadeg nggejejer ing sangarepe. Sumini ngrangkul Dartamencit. Banget kagete Ki Lebdacarita, dhadhane rinasa pindha kendhang katepak sora.

Kandhane Sumini anglis alus kaya caos rerepen mring guru lakine.

“Romo Lebdacarita, kula lan adhi Dartamencit sampun tampi dhawuh, manjing ing agem pusaka dalem Kiai Rujakmantar.”

Legeg Ki Lebdacarita. Sapandurat datan eling. Sumini, wadon sebdan warangkane urip.❑ – o

Karangmojo, 2018.


[1] Disalin saka karya Purwadmadi
[2] Wus nate den siarake ana ing layang-kabar “Kedaulatan Rakyat” edhisi Ngaad 16 Desember 2018